De molen van Sint Laurens

Op maandag 2 maart 2026 vergaderde de raadscommissie Ruimte over onze molen. Het ingediende plan van de projectgroep, waarbij we weer een volwaardige molen zouden moeten krijgen, was ingediend voor een omgevingsvergunning. Op het laatste moment besloot B&W onder druk een aangepast plan aan de gemeenteraad voor te leggen. Het plan omhelsde een restauratie van het huidige complex inclusief pakhuis, waarbij een gedeeltelijke omloop zou worden aangebracht. Als het pakhuis zou moeten blijven staan kan dat ook niet anders. Er moest wel een kap op komen en wieken, maar wieken die niet kunnen draaien. Ons goed voorbereide plan werd op zij gezet.

De reden: woningbouw rond Sint Laurens zou beperkt gaan worden als de plannen van de Dorpsvereniging in stand zouden blijven. Waar of niet waar, dat is de vraag. Bij hoogbouw wel waarschijnlijk, maar dat willen wij toch niet in Sint Laurens? Gewone laagbouw zoals in Sint Laurens is toegepast is daarbij zeker mogelijk. En welke prioriteiten stel je. Huizenbouw of een molen die van bepaalde kanten wat minder wind kan vangen.

De dorpsvereniging had zoiets wel aan zien komen. Er was de afgelopen maanden, sinds de locatie Sturm voor woningbouw in aanmerking kwam, door de gemeente al gewezen op de molenbiotoop. We hadden ons voorbereid door de raadsleden de volgende reacties toe te sturen. (Zienswijze en voorlopige reactie)

In de commissievergadering hebben we ingesproken. (Voor de liefhebbers hieronder de tekst en het videoverslag van de raadsvergadering.)

Tijdens de vergadering werd de wethouder fel onder druk gezet. Duidelijk was wel, dat de raadsleden het gepresenteerde plan niet zagen zitten. Ze wilden meer informatie over de woningbouwplannen en waarom de wethouder alleen maar punten had aangevoerd waarom de plannen van de Dorpsvereniging niet konden worden uitgevoerd. De wethouder kreeg de opdracht van de raad om met een nieuw raadsvoorstel te komen wat er nu wel kon. Daar leek de commissie mee in te stemmen.

Ons plan was nog niet in de prullenbak beland, maar leek wel weer op de lange baan geschoven.

Aanstaande donderdag 12 maart is de laatste gemeenteraadsvergadering voor de verkiezingen. Toch is er weer even spanning rond de molen. Er zijn door een paar partijen tot nu toe 3 moties ingediend over de molen. Eén gaat over de molenbiotoop en de woningbouw (motie 1 SP). De tweede gaat over het onverwijld slopen van het pakhuis (motie 2 GL/PvdA) en de derde roept op om zonder dralen de molen volledig te restaureren (motie 3 SP).

We gaan afwachten wat de overige partijen hiervan vinden. Zullen zij weer unaniem achter deze moties gaan staan? En wat doet B&W dan? Het dossier is nog niet gesloten.

---

Voorwoord:

Op 5 februari 2026 heeft de Dorpsvereniging vernomen dat de memo actieve informatie, die door de wethouder beloofd is aan de gemeenteraad, pas in de B&W vergadering van 24 februari 2026 besproken zal gaan worden. De vergadering van de commissie Ruimte zal op 2 maart 2026 plaatsvinden. De reden van deze vertraging ligt in het inwinnen van extern juridisch advies over de molenbiotoop. Wij betreuren dit uitstel van informatie ten zeerste. Wij zien daarin een blokkering van het proces van zorgvuldige afwegingen en vrezen uitstel van het proces tot restauratie van de molen. Daarom sturen wij u deze voorlopige reactie toe. Wij willen u daarbij vast wijzen op de stelling van de Dorpsvereniging op pagina 5.

Inleiding:

Na het burgerinitiatief Molen de Hoop, is er binnen de gemeente Middelburg een projectgroep opgericht om dit initiatief uit te werken. In de nu bijna twee jaar na het aannemen van het burgerinitiatief heeft deze projectgroep op een prettige wijze samengewerkt met de dorpsvereniging Sint Laurens met het doel tot een volwaardige molen in Sint Laurens te komen te verwezenlijken.

Verheugd waren wij ook dat op 23 augustus 2025 de aanvraag van een omgevingsvergunning kon worden opgestart. In de voorliggende tijd hebben wij op een zorgvuldige wijze alle aspecten rond de restauratie van de molen in ogenschouw genomen. Het doel was het bereiken van een aanvraag van een vergunning zonder fouten om eventuele bezwaren zoveel mogelijk voor te zijn. Dit leek ons ook aardig gelukt. Wij wisten ook dat adviezen nodig waren van de RCE en ARK en dat die wel eens negatief konden uitpakken.

Wij hebben duidelijk de keuze gemaakt de vergunningsaanvraag te baseren op een volledig werkende molen, omdat die het allerbeste toekomstperspectief zou bieden. Over onze kijk op de adviezen van de ARK en de RCE en het toekomstperspectief verwijzen wij u naar de eerder door ons ingediende zienswijze.[1]

Ook is in de projectgroep de molenbiotoop ter sprake gebracht. De uitkomst was, dat de molenbiotoop, zover die al aanwezig was, geen rol speelde in het proces.

• De molen zou geen recht op de molenbiotoop kunnen claimen.
• Bij de voorliggende opzet was ook helemaal geen sprake van dat er (door een toekomstige gebruiker) een claim ingediend zou kunnen gaan worden, althans niet door de eigenaar en niet door de Dorpsvereniging. Niemand heeft de illusie hier een broodwinning uit te halen (de basis voor de molenbiotoop).

De conclusie is dan ook dat het risico van een claim uit hoofde van de molenbiotoop dus niet reëel is. Daarbij komt dat de molenbiotoop slechts een rol kan spelen in een integrale afweging van belangen en dus geen dwingende regel is op basis waarvan een vergunning altijd geweigerd zou moeten worden. We verwijzen hierbij naar hetgeen daarover op de website van de gemeente Middelburg over de molenbiotoop is geschreven:

“De mate waarin de molenbiotoop van een molen planologisch-juridisch moet worden beschermd moet immers het resultaat zijn van een afweging van alle in het geding zijnde belangen én rechten in het gebied. “

In november/december is er door de wethouder nog een gesprek geweest met de RCE over de opstelling van de RCE na een vergunningverlening zoals die voorlag. De RCE heeft, naar ons is meegedeeld, zich op de vlakte gehouden, zodat wij niet weten wat de eventuele vervolgstappen van de RCE na het verlenen van de vergunning zullen opleveren.

In november/december 2025 is er door B&W in het proces tot de besluitvorming – voor het eerst in jaren – de nadruk gelegd op de molenbiotoop. Deze zou de weg tot het komen van een molen met een werkend binnenwerk in de weg zitten. B&W stelt nu voor de omgevingsvergunning te verlenen voor een molen met wieken, kap en stelling en het pakhuis te slopen. Er zou geen op de wind werkend binnenwerk in geplaatst mogen worden en het is nog de vraag of de wieken wel kunnen draaien. Er lijkt zich een soort compromis voorstel te hebben gevormd. Dit is tegenstrijdig aan de zorgvuldige voorbereiding binnen de werkgroep en heeft zich ook gevormd zonder enige inspraak van de Dorpsvereniging. Bovendien voert B&W hiermee niet de motie uit van de gemeenteraad, terwijl zij daartoe alle mogelijkheden heeft.

De voorliggende wijziging van de omgevingsvergunning.

De dorpsvereniging is enerzijds blij dat er nu eindelijk schot in de zaak komt en een omgevingsvergunning voor molenrestauratie verleend lijkt te gaan worden. De dorpsvereniging is ook blij dat de uiterlijke vorm van de molen weer recht doet aan hoe een molen eruit hoort te zien.

Maar we hebben ook grote zorgen over de wijziging van de aanvraag omgevingsvergunning en over het toekomstperspectief van deze molen.

Het nu waarschijnlijk voorliggende plan:

• doet geen recht aan het eerdere burgerinitiatief wat uitging van een volwaardige werkende molen
• doet geen recht aan het eerder doorlopen proces van de werkgroep, waarin op een zorgvuldige wijze de aanvraag is voorbereid
• het ingrijpen van B&W op grond van een vermeende molenbiotoop is gezocht
• vermeldt niet dat het risico op een claim niet realistisch is
• gaat voorbij aan het feit dat B&W de elementen uit de molenbiotoop kan afwegen in de mix van belangen
• als er al (door wie overigens?) een claim uit hoofde van de molenbiotoop zou worden gesteld, iedereen zal begrijpen in deze tijden van woningnood, dat die afweging niet in het voordeel van de eigenaar/gebruiker van de molen zal uitvallen
• komt – in deze langlopende discussie – veel te laat en kan dus ook geen rol meer krijgen.

De wijziging van de aanvraag van de omgevingsvergunning:

• brengt gevaar van onzorgvuldigheid en daarmee kans op toekenning bezwaren en daarmee vertraging of zelfs het moeten opstarten van een nieuwe procedure.
• geeft de RCE argumenten om een eventueel bezwaar te gronden omdat:
• de molen omgebouwd wordt tot een decormolen, dat is in strijd met het behouden van een monument. Een molen zonder hart is geen monument meer
• er niet voldaan wordt aan Wet Modernisering Monumenten, omdat ten eerste: het meewegen van cultuurhistorische belangen onvoldoende plaats vindt en ten tweede er onvoldoende zorg is voor een herbestemming
• daarmee het voortbestaan van de monumentenstatus in gevaar kan komen.

Los van het bovenstaande zullen we hieronder inzoomen op de molenbiotoop in combinatie met de voorgenomen bouwlocaties.

De feiten:

Een molenbiotoop is een gebied rond de molen wat zoveel mogelijk vrij moet zijn van obstakels die de windvang van de molen zouden kunnen beperken. Het strekt zich normaal gesproken uit binnen een cirkel van 400 meter rondom de molen. Bij de molen van Sint Laurens is de stellinghoogte 3.25 meter en de hoogte van de molenbelt 1.2 meter. De onderste wiek zal ongeveer op 0,5 meter boven de stelling uitkomen. Dat maakt in strikte zin dat op 100 meter afstand van de molen de bouwhoogte ongeveer 5 meter mag bedragen en de bouwhoogte oploopt tot meer dan 10 meter op 400 meter afstand.

Alle bestaande woningbouwplannen hebben geen invloed op de molenbiotoop.[2]

Ten aanzien van de toekomstige plannen: woningbouw locatie Sturm en woningbouw Sint Laurens oost.

• Woningbouw locatie Sturm.

Deze locatie bevindt zich binnen de molenbiotoop. Echter het bestaande hoofdgebouw van de locatie is hoger dan het advies (let op: een advies dus, geen dwingende richtlijn) binnen de molenbiotoop. Een bestaande situatie geeft de eigenaar van de molen geen recht op een verzoek de molenbiotoop te handhaven. Woningbouw op deze locatie kan plaatsvinden met in acht nemen van de hoogte van het huidige hoofdgebouw van de locatie. De achter het hoofdgebouw te plannen woningbouw kan minimaal van dezelfde hoogte gebruik maken als het hoofdgebouw. Deze hoogte lijkt ons voldoende om binnen de bestaande contouren van Sint Laurens te komen tot een acceptabele variant van bouwen.

• Woningbouw Sint Laurens Oost.

Deze locatie is in de omgevingsvisie Middelburg 2050 aangegeven als pilot circulaire wijk of als Dorpsbos. Door de molenbiotoop voor deze locatie nu al op te voeren als een belemmering van deze plannen is voorbarig en ook niet realistisch. Daarnaast zijn er binnen de bouwhoogte mogelijkheden genoeg om hier op een verantwoorde wijze mee om te kunnen gaan mocht de situatie zich in de toekomst voordoen.

Referentie Beheersverordening Binnenstad Middelburg.

Daarnaast heeft de gemeente Middelburg in de beheersverordening Binnenstad een paragraaf gewijd aan de molenbiotoop van de Middelburgse binnenstad molens.[3]

Daarin stelt zij:

Belangenafweging

Ook de gemeente Middelburg erkent het belang van behoud van deze cultuurhistorisch waardevolle molens. Het gemeentebestuur is daarbij wel van mening dat het toepassen van voornoemde formule resulteert in richthoogten en richtafstanden, waarvan afwijking mogelijk is. Binnen deze context wordt de molenbeschermingszone/molenbiotoop en de daarmee samenhangende richtafstanden en -hoogten door de gemeente beschouwd als één van de afwegingsfactoren bij de planologische beoordeling van ruimtelijke plannen en/of ontwikkelingen zoals nieuwbouw en herstructurering en herinrichting van bestaand stedelijk gebied. De gemeente is van mening dat vermelde formule niet altijd onverkort kan of moet worden toegepast. De mate waarin de molenbiotoop van een molen planologisch-juridisch moet worden beschermd moet immers het resultaat zijn van een afweging van alle in het geding zijnde belangen én rechten in het gebied.

Conclusie: de gemeente Middelburg weegt de belangen tegen elkaar af, maar laat de molenbiotoop niet als beperkende factor fungeren in haar afwegingen (voorbeeld: medisch centrum Veerse Poort).

Een beroep doen op de molenbiotoop kan door de eigenaar van de molen of een eventuele stichting, die de molen zal exploiteren. Zolang de gemeente eigenaar is van de molen zal er geen beroep op de biotoop gedaan worden. Een eventuele stichting kan door middel van een exploitatievergunning erop gewezen worden geen recht te hebben op de molenbiotoop. Daarbij ook nog de volgende opmerking: de molen zal nooit bedrijfsmatig kunnen gaan functioneren, gewoon weg omdat dit niet rendabel is.

In het ontwerp van de molen is rekening gehouden met verminderde windvang. De wieken zijn zodanig ontworpen dat er zelfs met weinig wind gemalen zou kunnen worden. Dit is in de formule van de toepassing van de molenbiotoop niet meegenomen. Daarnaast is de overheersende windrichting in Zeeland zuidwest. De molen kan optimaal profiteren van deze windrichting omdat de brede Noordweg in de richting zuidwest verloopt.

Daarnaast is het een vreemde zaak om de molenbiotoop te gebruiken als argument om de molen niet van een binnenwerk te voorzien. Een molen met wieken zou altijd recht hebben op een biotoop, lijkt ons.

Hoofdconclusie: de molenbiotoop is van ondergeschikt belang. De molenbiotoop is geen doorslaggevende reden om de molen te onthouden van een werkend binnenwerk.

Toekomstperspectief molen in de mogelijk gewijzigde omgevingsvergunning.

In een eventueel gewijzigde omgevingsvergunning beschikt de molen alleen over de bestaande en te restaureren elektrische maalinstallatie. Dit beperkt de toekomstmogelijkheden drastisch:

• met deze installatie is het alleen mogelijk veevoer te maken. Dat is geen realistisch toekomstperspectief
• het malen van granen met deze installatie voor humane consumptie is niet mogelijk en zal door de NVWA ook niet toegestaan worden
• malen op elektriciteit vereist een zware (3x80A) aansluiting. De vaste kosten hiervan bedragen op dit moment ongeveer € 4700 op jaarbasis. Daarentegen is de wind nog steeds gratis
• het malen met deze installatie is niet aantrekkelijk voor een vrijwilliger
• subsidiemogelijkheden worden ernstig beperkt
• de toezegging van een bijdrage voor restauratie door een dorpsgenoot komt te vervallen
• de Dorpsvereniging zal geen initiatieven ondernemen om een stichting op te richten die de molen wil exploiteren.

Conclusie: de molen op deze manieren restaureren is weliswaar goedkoper op korte termijn, maar heeft als resultaat dat de molen niet gebruikt gaat worden met uitzondering van het op geregelde tijden draaien van de wieken, als dat al mogelijk gemaakt wordt. Kortom de molen wordt naar de toekomst gezien een grote kostenpost zonder dat daar enige vorm van inkomsten tegenover zullen staan.

Toekomstperspectief van een volledige molen met binnenwerk.

Hierbij verwijzen wij u naar de Zienswijze.[4]

Stelling:

De dorpsvereniging Sint Laurens, overwegend dat zij verheugd is dat molen de Hoop weer van wieken zal worden voorzien, maakt zich zorgen over de mogelijk gewijzigde oorspronkelijk plannen, waarbij de molen niet voorzien wordt van een binnenwerk. De nu mogelijk voorliggende plannen zijn niet conform het burgerinitiatief en vormen een grote belemmering voor het toekomstperspectief van een te exploiteren werkende molen. De redenen van deze mogelijke wijziging zijn gezocht, niet realistisch en de procedure gevaarlijk.

Van B&W mag zelfs worden verwacht dat zij burgerinitiatieven en moties van de gemeenteraad welwillend tegemoet treedt en denkt in mogelijkheden in plaats van steeds nieuwe drempels in de discussie te introduceren, zoals nu weer (te elfder ure) de molenbiotoop.

De dorpsvereniging verzoekt de gemeenteraad duidelijk en zonder voorwaarden te kiezen voor het oorspronkelijke plan: een molen voorzien van kap, wieken, omloop en een werkend met een op wind aangedreven binnenwerk. Zo en niet anders hoort een molen er uit te zien!

---

[1] Zienswijze adviezen aanvraag omgevingsvergunning en het toekomstperspectief 07-01-2026.

[2] Hollandse molen. Biotoopadvies ten aanzien van nieuwbouw rondom Sint Laurens 18-11-2019.

[3] https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0687.BVBNS-VG99/tb_NL.IMRO.0687.BVBNS-VG99_1.pdf

[4] Zienswijze adviezen aanvraag omgevingsvergunning en het toekomstperspectief 07-01-2026

---

Information

Information

Informationen